ยุวกษัตริย์ผู้เผชิญมรสุมการเมืองแห่งราชสำนักอยุธยา
สมเด็จพระยอดฟ้า หรือ พระแก้วฟ้า ทรงเป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 14 แห่งอาณาจักรอยุธยา (ครองราชย์ พ.ศ. 2089 – 2091) แห่งราชวงศ์สุพรรณภูมิ ทรงขึ้นครองราชย์ตั้งแต่ทรงพระเยาว์ท่ามกลางความผันผวนทางการเมืองที่รุนแรงที่สุดยุคหนึ่งในประวัติศาสตร์สยาม
พระราชประวัติและสายโลหิตขัตติยวงศ์
สมเด็จพระยอดฟ้าเป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระไชยราชาธิราช ประสูติแต่ท้าวศรีสุดาจันทร์ พระสนมเอกฝ่ายซ้ายผู้มีเชื้อสายราชวงศ์อู่ทอง เมื่อสมเด็จพระราชบิดาเสด็จสวรรคตอย่างกะทันหันหลังกลับจากการศึกเชียงใหม่ใน พ.ศ. 2089 พระองค์ซึ่งขณะนั้นมีพระชนมายุเพียงราว 10-11 พรรษา จึงได้รับการทูลเชิญขึ้นครองสิริราชสมบัติสืบราชสันตติวงศ์
ความขัดแย้งในราชสำนักและการสำเร็จราชการ
เนื่องจากสมเด็จพระยอดฟ้ายังทรงพระเยาว์มาก การบริหารราชการแผ่นดินจึงตกอยู่ในการกำกับดูแลของนางพระยาแม่อยู่หัวศรีสุดาจันทร์ในฐานะผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน ในขณะที่พระเฑียรราชา (พระอนุชาต่างพระชนนีของสมเด็จพระไชยราชาธิราช) ซึ่งทรงมีบารมีและฐานกำลังสนับสนุนจากขุนนางจำนวนมาก ทรงตัดสินพระทัยเสด็จออกผนวช ณ วัดราชประดิษฐาน เพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้งและลดความตึงเครียดทางการเมืองในพระนคร
การก้าวสู่อำนาจของขุนวรวงศาธิราชและจุดเปลี่ยนประวัติศาสตร์
ในระหว่างการสำเร็จราชการ ท้าวศรีสุดาจันทร์ได้มีสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพันบุตรศรีเทพ (พนักงานหอพระศรีมเหศวร) และได้ใช้อำนาจปูนบำเหน็จเลื่อนตำแหน่งขึ้นเป็น “ขุนวรวงศาธิราช” ให้ดูแลราชการสำคัญ ก่อนจะขยายอำนาจกุมกำลังทหารและตั้งตนขึ้นครองอำนาจคู่กับท้าวศรีสุดาจันทร์ กลุ่มอำนาจใหม่นี้ได้พยายามรวบอำนาจเบ็ดเสร็จในราชสำนักอยุธยา
วิกฤตการณ์และการสิ้นพระชนม์
เพื่อขจัดเสี้ยนหนามและเปิดทางให้ขุนวรวงศาธิราชก้าวขึ้นสู่ราชบัลลังก์อยุธยาอย่างเต็มตัว สมเด็จพระยอดฟ้าซึ่งทรงเป็นกษัตริย์อันชอบธรรมจึงทรงตกเป็นเป้าหมายทางการเมือง ในที่สุด พระองค์ทรงถูกนำไปสำเร็จโทษด้วยท่อนจันทน์ ณ วัดโคกพระยา ใน พ.ศ. 2091 ขณะมีพระชนมายุเพียง 13 พรรษา รวมระยะเวลาครองราชย์ได้ประมาณ 2 ปี
มรดกทางประวัติศาสตร์
การสิ้นพระชนม์ของสมเด็จพระยอดฟ้าสร้างความไม่พอใจอย่างรุนแรงให้แก่เหล่าขุนนางผู้จงรักภักดี นำไปสู่การรวมตัวลับของกลุ่มขุนนาง 4 ท่าน ได้แก่ ขุนพิเรนทรเทพ, ขุนอินทรเทพ, หมื่นราชเสน่หา และหลวงศรียศ ก่อการรัฐประหารดักสังหารขุนวรวงศาธิราชและท้าวศรีสุดาจันทร์ ณ คลองบางปลาหมอ และอัญเชิญพระเฑียรราชาขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ เรื่องราวของสมเด็จพระยอดฟ้าจึงเป็นบทเรียนประวัติศาสตร์อันสะเทือนใจเกี่ยวกับวังวนแห่งการแย่งชิงอำนาจในยุคกรุงศรีอยุธยา
