สมเด็จพระสุริโยทัย

วีรกษัตรีย์ผู้สละพระชนม์ชีพพิทักษ์พระสวามีและแผ่นดินสยาม

สมเด็จพระสุริโยทัย ทรงเป็นพระอัครมเหสีในสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์แห่งกรุงศรีอยุธยา ทรงเป็นวีรสตรีผู้ได้รับการยกย่องสูงสุดในประวัติศาสตร์ชาติไทย จากวีรกรรมอันเด็ดเดี่ยวกล้าหาญในการขับช้างศึกเข้าสละพระชนม์ชีพเพื่อพิทักษ์พระราชสวามีกลางสมรภูมิยุทธหัตถี

พระราชประวัติและสายขัตติยนารี

สมเด็จพระสุริโยทัยทรงมีเชื้อสายแห่งราชวงศ์สุพรรณภูมิ ทรงอภิเษกสมรสกับพระเฑียรราชาตั้งแต่ยังดำรงพระยศเป็นเจ้านายชั้นสูง ทรงมีพระราชโอรสและพระราชธิดาที่ล้วนมีบทบาทสำคัญยิ่งในประวัติศาสตร์ ได้แก่ สมเด็จพระราเมศวร (พระมหาอุปราช), สมเด็จพระมหินทราธิราช, พระสวัสดิราช (พระวิสุทธิกษัตรีย์ พระราชมารดาในสมเด็จพระนเรศวรมหาราช), พระบรมดิลก และสมเด็จพระเทพกษัตรีย์ พระองค์ทรงเคียงข้างพระราชสวามีผ่านวิกฤตการณ์ทางการเมืองมาโดยตลอด

วีรกรรมยุทธหัตถี ณ ทุ่งมะขามหย่อง (พ.ศ. 2091)

หลังการขึ้นครองราชย์ของสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์ได้เพียงไม่กี่เดือน พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้และบุเรงนองได้ยกกองทัพใหญ่ข้ามด่านเจดีย์สามองค์มาประชิดพระนคร สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์ทรงกรีธาทัพหลวงออกไปตั้งรับศึก ณ ทุ่งมะขามหย่อง (ทุ่งภูเขาทอง) นอกกำแพงพระนครด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือ

ด้วยความห่วงใยในความปลอดภัยของพระราชสวามี สมเด็จพระสุริโยทัยจึงทรงปลอมพระองค์เป็นชาย ทรงเครื่องแบบอย่างพระมหาอุปราช ทรงช้างศึกพระที่นั่งตามเสด็จออกสู่สมรภูมิเคียงข้างสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์ พร้อมด้วยพระราชโอรสทั้งสองพระองค์

การสละพระชนม์ชีพกลางศึก

ในระหว่างการปะทะ ช้างพระที่นั่งของสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์ได้เข้าชนกับช้างของพระเจ้าแปร (ตะโดธรรมราชา) แต่ช้างทรงของอยุธยาเกิดเสียทีเบนหัวเตลิดหนี พระเจ้าแปรจึงขับช้างไล่กวดตามอย่างกระชั้นชิดและเงื้อพระแสงของ้าวหมายจะฟันสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์

เมื่อสมเด็จพระสุริโยทัยทอดพระเนตรเห็นพระราชสวามีตกอยู่ในอันตรายถึงชีวิต ทรงไม่ทรงลังเลพระทัยแม้แต่น้อย ทรงไสช้างศึกเข้าขวางคั่นกลางระหว่างช้างพระที่นั่งทั้งสองทันที คมง้าวของพระเจ้าแปรจึงจามลงต้องพระอังสา (ไหล่) ของสมเด็จพระสุริโยทัยจนขาดสะพายแล่ง สิ้นพระชนม์ซบลงบนคอช้างศึกในทันที พร้อมด้วยพระบรมดิลกพระราชธิดาที่ตามเสด็จ

การกู้พระบรมศพและอนุสรณ์สถาน

สมเด็จพระราเมศวรและพระมหินทร์ได้ขับช้างศึกเข้าสกัดกั้นและรบพุ่งขับไล่กองทัพพระเจ้าแปรจนถอยร่น และสามารถกู้พระบรมศพของพระราชมารดากลับเข้าสู่พระนครได้สำเร็จ การสละพระชนม์ชีพของพระองค์ทำให้สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์รอดพ้นจากอันตราย และรวบรวมกำลังตั้งรับในพระนครจนกองทัพพม่าต้องล่าถอยกลับไป

ภายหลังสงคราม สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์ได้ทรงประกอบพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพอย่างสมพระเกียรติ ณ บริเวณสวนหลวง และโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระมหาเจดีย์ขึ้น ปัจจุบันคือ “พระเจดีย์ศรีสุริโยทัย” ณ วัดสวนหลวงสบสวรรค์ พระนามของสมเด็จพระสุริโยทัยจึงได้รับการจารึกไว้ในฐานะสัญลักษณ์แห่งความกล้าหาญ ความจงรักภักดี และความเสียสละอันเป็นอมตะของสตรีไทย